Najczęściej zadawane pytania

Co to jest terapia substytucyjna?

Terapia substytucyjna polega na podawaniu osobie uzależnionej od heroiny – metadonu (lub innego leku – więcej informacji poniżej), który działając na receptory opioidowe w mózgu znosi objawy głodu narkotykowego, bez wywoływania euforii. Dlatego też, w krótkim czasie po rozpoczęciu terapii, narkoman jest w stanie ponownie zacząć normalnie żyć – osoby takie na nowo nawiązują kontakty z rodziną, przyjaźnie, podejmują pracę zarobkową… po prostu stają się takimi samymi ludźmi jak osoby nieuzależnione.
Łukasz Łapiński

Kto może być zakwalifikowany do leczenia metadonem?

O tym, kto może zostać zakwalifikowany do programu metadonowego mówi Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 06.10.2010 zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy leczeniu substytucyjnym oraz szczegółowych warunków, które powinien spełniać zakład opieki zdrowotnej prowadzący leczenie substytucyjne. Stanowi ono, że do programu metadonowego może być zakwalifikowany pacjent, który jest uzależniony od opioidów, ukończył 18 lat oraz wyrazi pisemną zgodę na podjęcie leczenia w programie i przestrzegania jego wymogów. Oczywiście, nie każda osoba uzależniona, która spełnia powyższe warunki kwalifikuje się do substytucji. Niekiedy jednak pod uwagę muszą być wzięte dodatkowe czynniki indywidualne, które mogą spowodować, że osoba, która spełnia warunki Rozporządzenia nie kwalifikuje się do terapii. Rozporządzenie określa jedynie niezbędne minimum, jakie musi spełnić pacjent. W przypadku włączania nowych pacjentów do programu substytucyjnego zawsze też – niestety – placówka lecząca musi się kierować poziomem finansowania leczenia przez NFZ (które to finansowanie jest z reguły niewystarczające) oraz indywidualnymi warunkami lokalowymi i kadrowymi, które mogą uniemożliwiać objęcie leczeniem większej liczby osób.
Jacek Gąsiorowski

Dla kogo jest przeznaczona terapia substytucyjna?

Obecnie terapia substytucyjna jest możliwa jedynie w przypadku osób uzależnionych od heroiny (np. kompot, brown sugar). Stosowane w substytucji leki nie są skuteczne w leczeniu uzależnienia od innych środków psychoaktywnych (np. amfetaminy, metamfetaminy, marihuany, kokainy), leków (np. benzodiazepin) czy alkoholu, w których podstawową metodą leczenia jest nadal drug free oparte na psycho- czy socjoterapii.
Łukasz Łapiński

Czy uzależnienie jest chorobą?

Tak, uzależnienie jest chorobą. Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób (ICD-10) oraz Światową Organizacją Zdrowia (WHO) uzależnienie jest chorobą, a osoby uzależnione powinny być traktowane tak samo jak osoby chore na inne przewlekłe schorzenia, np. cukrzycę czy nadciśnienie tętnicze. Osobom uzależnionym należy się leczenie, nigdy nie powinny być one karane za to, że przyjmują narkotyki (bo przecież nie zamykamy w więzieniu osób chorych na cukrzycę za to, że mają podwyższony poziom cukru, przeziębionych za to, że mają kaszel i katar itp.). Przyjmowanie środków psychoaktywnych jest objawem ich choroby.
Do dnia dzisiejszego nie udało się w pełni poznać czynników będących przyczyną uzależnienia. Obecnie przyjmuje się, że jest ono wypadkową uwarunkowań psychologicznych, socjologicznych oraz biologicznych. Coraz więcej uwagi poświęca się zmianom w materiale genetycznym, które mogą usposabiać do jego rozwoju.
Łukasz Łapiński

Jak długo trwa terapia substytucyjna?

Na świecie pacjenci programów substytucyjnych przyjmują metadon przez wiele lat, często do końca życia. Oczywiście część osób próbuje z czasem zmniejszać jego dawki, aż do całkowitego odstawienia metadonu. Niestety większość uzależnionych po pewnym czasie ponownie zaczyna przyjmować heroinę.
Wynika to z tego, że ilość endogennych (czyli produkowanych przez nasz organizm) endorfin (substancji pobudzających receptor opoidowy, z którym łączy się również heroina) w mózgu niektórych osób uzależnionych jest mniejsza niż u osób nieuzależnionych. Heroina lub metadon uzupełniają ten niedobór i dlatego też w przypadku odstawienia leku znowu pojawia się ich deficyt co zmusza osobę uzależnioną do ponownego brania heroiny.
Łukasz Łapiński

Jakie leki są obecnie stosowane w terapii substytucyjnej?

W Polsce najpopularniejszy jest metadon, jednak zdecydowanie bezpieczniejszą dla zdrowia i życia pacjenta jest buprenorfina (w Polsce dostępna w postaci preparatu Suboxone będącego połączeniem buprenorfiny i naloksonu). Jednak na świecie w programach substytucyjnych jest również stosowana morfina o przedłużonym uwalnianiu czy też heroina. Tak, ta sama heroina co jest sprzedawana na czarnym rynku, jednak w przeciwieństwie do niej, jest ona czysta – nie zawiera niepotrzebnych i szkodliwych domieszek, bakterii, wirusów, a podawana dawka znosi objawy abstynencyjne bez wywoływania euforii. Ponadto iniekcje są wykonywane sterylnym sprzętem, dzięki czemu osoba uzależniona nie może zakazić się m.in. HIV, HCV, HBV. Wydaje się to niemożliwe, ale osoby takie, podobnie jak w przypadku metadonu, szybko wracają do społeczeństwa i zaczynają normalnie żyć.
Łukasz Łapiński

Jak interpretować wynik dodatni i ujemny badania moczu na obecność narkotyków?

Powszechnie w użyciu znajdują się szybkie testy paskowe do oznaczanie obecności narkotyków w moczu. Wykorzystywane są one w programach terapii substytucyjnej, ale również można je zakupić w aptece i badanie wykonać samodzielnie w domu. Metoda ta, dzięki swojej prostocie, szybkości i łatwości wykonania posiada jednak wiele ograniczeń – możliwe jest uzyskanie zarówno wyników fałszywie ujemnych (osoba przyjęła narkotyki, ale wynik badania jest ujemny), jak i fałszywie dodatni (osoba nie przyjmowała narkotyków, a wynik jest dodatni, co oczywiście może pociągnąć za sobą konsekwencje prawne).

Dlatego też niezmiernie istotna jest prawidłowa interpretacja uzyskanych wyników badania, a przede wszystkim znajomość czynników mogących je zakłócać.
Wynik ujemny oznacza, że:
1. Osoba w ostatnim czasie (jego długość zależy od rodzaju środka psychoaktywnego oraz długości jego przyjmowania – najczęściej informacje takie znajdują się w ulotce informacyjnej dołączonej do testu) nie przyjmowała danego narkotyku.
2. Osoba przyjęła narkotyk, ale jego ilość w moczu jest mniejsza od minimalnego wykrywanego danym testem stężenia (wartość tzw. punktu odcięcia zawsze podawana jest w ulotce informacyjnej dołączonej do testu).
3. Do moczu zostały dodana substancja fałszująca wynik oznaczenia (np. mocz został rozcieńczony, zostało zmienione jego pH poprzez dodanie środków zakwaszających, dodano silne środki utleniające) – w celu wyeliminowania możliwości zafałszowania moczu, powinien on zostać oddany przy innej osobie, najczęściej pielęgniarce.
Natomiast wynik dodatni oznacza, że:
1. Osoba przyjęła dany narkotyk, a jego stężenie w moczu jest powyżej minimalnego stężenia wykrywanego danym testem.
2. W moczu znajdują się substancje produkowane przez organizm lub pochodzące z zewnątrz (np. leki), które reagują z odczynnikami identycznie jak dany środek psychoaktywny, np.:
a) wynik dodatni moczu badanego na obecność opiatów jest możliwy również u osób długotrwale przyjmujących w dużej dawce opioidowe leki przeciwbólowe (morfina, tramadol) lub kodeinę (lek przeciwkaszlowy dodawany do licznych syropów oraz znajduje się w preparatach przeciwbólowych) – więcej leków znajdziesz w poniższych pytaniach
b) wynik dodatni moczu badanego na obecność amfetaminy lub metamfetaminy jest możliwy u osób długotrwale przyjmujących w dużych dawkach leki zawierające pseudoefedrynę (składnik preparatów przeciwprzeziębieniowych) – więcej leków znajdziesz w poniższych pytaniach.

Dlatego też w razie jakichkolwiek wątpliwości warto skontaktować się ze specjalistami terapii uzależnień.
Ponadto badania na obecność narkotyków w moczu lub krwi można wykonać w dużych laboratoriach analitycznych na terenie Polski – wynik takiego badania jest zdecydowanie pewniejszy, aczkolwiek również ma swoje ograniczenia.
Łukasz Łapiński

Czy przyjmowanie leków może być przyczyną wyniku dodatniego moczu na obecność opiatów?

Tak, leki mogą fałszować wynik badania moczu na obecność opiatów (np. heroina) w organizmie.
Do najważniejszych z nich należą:
morfina,
tramadol (np. Tramal, Zalidar),
kodeina (np. Efferalgan Codeine, Solpadeine, syrop sosnowy złożony),
dekstrometorfan (np. Acodin 300, DexaPini, Gripex, Tussidex),
antybiotyki z grupy chinolonów i fluorochinolonów: cyprofloksacyna (np. Ciphin, Cipronex), ofloksacyna  (np. Tarivid), lewofloksacyna.

Jeśli osoba przyjmuje powyższe leki, standardowymi testami dostępnymi w aptece lub w specjalistycznych ośrodkach zajmującymi się osobami uzależnionymi, nie można jednoznacznie stwierdzić czy dana osoba przyjmuje narkotyki. W tym celu należy wykonać badanie bardziej specyficznymi metodami, np. immunofluorescenycyjną, HPLC. Często badania takie są wykonywane z krwi, a nie z moczu. Obecnie większość dużych laboratoriów diagnostycznych oznacza narkotyki powyższymi metodami. Jednak w razie wątpliwości warto skonsultować się ze specjalistami pracującymi w Punktach Konsultacyjno-Informacyjnych, gdyż przyjmowanie narkotyków można również poznać po specyficznych objawach somatycznych i psychicznych.

Uczestnicy Programów Substytucyjnych muszą pamiętać, że „trzykrotne kolejne lub pięciokrotne w ciągu 6 miesięcy (…) badania moczu, potwierdzające przyjmowanie, innych niż stosowane w leczeniu, środków odurzających lub substancji psychotropowych” może stanowić podstawę do wyłączenia z programu pacjenta (§ 2 ust. 3. Rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy leczeniu substytucyjnym oraz szczegółowych warunków, które powinien spełniać zakład opieki zdrowotnej prowadzącej leczenie substytucyjne). A więc przyjmowania bez poinformowania lekarza lub terapeuty powyższych leków może skutkować usunięciem pacjenta z programu (powyższe Rozporządzenie nie nakłada obowiązku „dociekania” przyczyny wyniku dodatniego moczu na obecność narkotyków).
Łukasz Łapiński
Krystyna Głowacka

Czy przyjmowanie leków może być przyczyną wyniku dodatniego moczu na obecność amfetaminy i metamfetaminy?

Tak, leki mogą fałszować wynik badania moczu na obecność amfetaminy lub metamfetaminy w organizmie. Do najważniejszych z nich należą:
efedryna (np. Tussipect),
pseudoefedryna (np. Acatar, Cirrus, Gripex, Grypostop Mix, Modafen Sudafed, Zyrtec-D),
leki wspomagające odchudzanie: benzfetamina (Didrex), fentermina (Adipex),
leki przeciwdepresyjne: seleginina (np. Apo-Selin, Jumex, Segan).

Jeśli osoba przyjmuje powyższe leki, standardowymi testami dostępnymi w aptece lub w specjalistycznych ośrodkach zajmującymi się osobami uzależnionymi, nie można jednoznacznie stwierdzić czy dana osoba przyjmuje narkotyki. W tym celu należy wykonać badanie bardziej specyficznymi metodami, np. immunofluorescenycyjną, HPLC. Często badania takie są wykonywane z krwi, a nie z moczu. Obecnie większość dużych laboratoriów diagnostycznych oznacza narkotyki powyższymi metodami. Jednak w razie wątpliwości warto skonsultować się ze specjalistami pracującymi w Punktach Konsultacyjno-Informacyjnych, gdyż przyjmowanie narkotyków można również poznać po specyficznych objawach somatycznych i psychicznych.

Uczestnicy Programów Substytucyjnych muszą pamiętać, że „trzykrotne kolejne lub pięciokrotne w ciągu 6 miesięcy (…) badania moczu, potwierdzające przyjmowanie, innych niż stosowane w leczeniu, środków odurzających lub substancji psychotropowych” może stanowić podstawę do wyłączenia z programu pacjenta (§ 2 ust. 3. Rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy leczeniu substytucyjnym oraz szczegółowych warunków, które powinien spełniać zakład opieki zdrowotnej prowadzącej leczenie substytucyjne). A więc przyjmowania bez poinformowania lekarza lub terapeuty powyższych leków może skutkować usunięciem pacjenta z programu (powyższe Rozporządzenie nie nakłada obowiązku „dociekania” przyczyny wyniku dodatniego moczu na obecność narkotyków).
Łukasz Łapiński
Krystyna Głowacka

Jak długo narkotyki mogą być wykrywane w moczu?

Okres czasu, po jakim można wykryć narkotyki w moczu zależy od wielu czynników. Do najważniejszych z nich zaliczamy: wielkości przyjętej dawki, częstości przyjmowania narkotyku (u osób uzależnionych poniżej podany czas może być 2-3 razy dłuższy), wieku, masy ciała, stanu zdrowia, szybkości metabolizmu oraz pH moczu. Szacuje się, że amfetaminę, kokainę, heroinę oraz benzodiazepiny można wykryć w moczu do 3 dni po ich przyjęciu, natomiast kannabinoidy (marihuanę) do 5 dni. Czas ten zależy również od rodzaju badanego materiału biologicznego – najszybciej narkotyki można wykryć w krwi (uważa się, że jest to materiał najwierniej odzwierciedlający stan organizmu znajdujący się „pod wpływem środka psychoaktywnego”), następnie w ślinie i moczu. Po upływie dłuższego czasu, narkotyk bywa ujawniany już tylko w moczu lub pocie, a nie udaje się stwierdzić jego obecności we krwi. Natomiast najdłużej narkotyki są wykrywane we włosach i paznokciach (nawet do kilku miesięcy lub lat od ich przyjęcia).
Krystyna Głowacka
Łukasz Łapiński

Jakich leków nie należy przyjmować razem z metadonem?

Uczestnicy Programu Metadonowego nie powinni, bez konsultacji z lekarzem, przyjmować poniższych leków:
przeciwdepresyjnych: amitryptylina (Amitriptylinum), fluoksetyna (np. Fluoksetyna, Seronil, Fluoxetin), fluwoksamina (Fevarin), paroksetyna (np. Seroxat, Rexetin)
przeciwpsychotycznych: chlorpromazyna (np. Fenactil), haloperidol (np. Haloperidol), lit (Lithium carbonicum)
przeciwpadaczkowych: fenobarbital (Luminal), fenytoina ( Phenytoinum), karbamazepina (np. Amizepin, Tegretol)
uspokajających  i nasennych: benzodiazepiny (np. Afobam, Clonazepam, Dormicum, Lexotan, Midazolam, Nitrazepam, Relanium, Sedam, Xanax, Zomiren), zolpidem (np. Stilnox), zopiklon (np. Imovane)
stosowanych w leczeniu alkoholizmu: chlormetiazol (Heminevrin)
przeciwgrzybiczych: ketokonazol (Ketokonazol), flukonazol (np. Flucofast, Fluconazole, Flumycon)
przeciwarytmicznych: amiodaron (Cordarone), sotalol (Sotahexal)
przeciwbakteryjnych: erytromycyna (np. Erythromycinum), cyprofloksacyna (np. Ciphin, Ciprinol, Cipronex), klarytromycyna (np. Fromilid, Klacid, Lekoklar), spiramycyna ( Rovamycine), norfloksacyna (Nolicin), kotrymoksazol (np. Bactrim, Biseptol)
przeciwpierwotniakowych: metronidazol (Metronidazol), pentamidyna (Pentamidine)
antyretrowirusowych: abakawir (Kivexa, Trizivir, Ziagen), amprenawir (Telzir), efawirenz (Atripla, Stocrin), newirapina (Viramune), nelfinawir (Viracept), rytonawir (Kaltera, Norvir)
przeciwgruźliczych: ryfampicyna (np. Rifampicin. Rifamazid)
stosowanych przy nadkwaśności: cymetydyna (np. Cimetidinum)
Jeśli powyższe leki przepisze Ci lekarz spoza Programu Substytucyjnego musisz bezwzględnie poinformować go, że przyjmujesz metadon.
Łukasz Łapiński

You may also like...

projekt i wykonanie strony www.liczi.pl